بازار خودرو در شرایطی با کاهش قدرت خرید مشتریان و افزایش قیمت محصولات مواجه است که شیوه تامین مالی خرید خودرو نیز بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. در چنین شرایطی، لیزینگ میتواند بهعنوان یکی از ابزارهای تامین مالی، بخشی از شکاف میان قیمت خودرو و توان خرید مشتری را پوشش دهد؛ با این حال، شرایط بازار نشان میدهد استقبال از لیزینگ در بخشهای مختلف بازار خودرو یکسان نیست. در بخش خودروهای سواری، بهویژه محصولات گرانقیمت، نوسانات بازار و ماهیت مصرفی خودرو موجب شده است لیزینگ با محدودیت بیشتری مواجه باشد. در مقابل، خودروهای کار و تجاری که مستقیما در فعالیت اقتصادی مورد استفاده قرار میگیرند، همچنان از ظرفیت بیشتری برای تامین مالی از طریق لیزینگ برخوردارند. درواقع، در این بخش خودرو صرفا یک کالای مصرفی نیست، بلکه ابزاری برای ایجاد درآمد و بازپرداخت هزینه خرید محسوب میشود.
با توجه به اهمیت تامین مالی در بازار خودروهای کار و تجاری، درباره وضعیت فعلی لیزینگ، تفاوت رفتار مشتریان در بازار خودروهای سواری و تجاری و راهکارهای تقویت این بخش با «مهدی محسنی»، کارشناس صنعت لیزینگ خودرو به گفتوگو پرداختیم:
اگر بخواهیم بازار فعلی لیزینگ خودرو را از منظر نوع محصول بررسی کنیم، بهنظر میرسد میان خودروهای سواری و خودروهای کار تفاوت محسوسی وجود دارد. چه عواملی باعث شده است استقبال از لیزینگ در خودروهای تجاری و کار بیشتر از خودروهای سواری باشد؟
واقعیت این است که بازار خودرو امروز تا حد زیادی به دو بخش خودروهای سواری و خودروهای کار تقسیم شده است. در بخش خودروهای سواری، بهخصوص خودروهای گرانقیمت، یکی از مهمترین مشکلات، نوسانات بازار است. بهعنوان مثال فروشنده (شرکتهای خودرویی) هنگام عرضه یک خودرو سواری گرانقیمت، علاوهبر قیمت خودرو، ریسک تغییرات ارزش آن را نیز در نظر میگیرد و همین موضوع میتواند تصمیم را برای استفاده از ابزار لیزینگ تحتتاثیر قرار دهد. موضوع دوم به ماهیت استفاده از خودرو برمیگردد؛ فردی که یک خودرو لوکس خریداری میکند، معمولا آن را برای استفاده شخصی، رفاه یا حتی نمایش جایگاه اجتماعی خود میخرد. درچنین شرایطی، خودرو لزوما قرار نیست برای مالک درآمد مستقیم ایجاد کند.
اما وضعیت خودروهای کاروتجاری متفاوت است. فردی که یک کامیون یا کشنده خریداری میکند، درواقع یک ابزار اقتصادی در اختیار میگیرد. این خودرو قرار است فعالیت کند، بار جابهجا کند، خدمات ارائه دهد و برای مالک درآمد ایجاد کند. بنابراین بخشی از اقساط خودرو از محل درآمدی که همان خودرو ایجاد میکند، قابل پرداخت است.
بنابراین میتوان گفت با توجه به نوسان نرخ ارز و کاهش قدرت خرید مشتریان در بازار خودروهای سواری، تفاوت اصلی در این است که خودروهای کار قابلیت بازپرداخت هزینه خرید از محل فعالیت اقتصادی خود را دارند؟
بله؛ برای مثال ممکن است یک خودرو سواری ۲۰ میلیاردتومان قیمت داشته باشد و در بازار در رده خودروهای لوکس قرار گیرد، اما یک خودرو کاروتجاری با همین قیمت لزوما محصولی غیرمنطقی یا لوکس محسوب نمیشود. چون آن خودرو میتواند وارد چرخه فعالیت اقتصادی شود. حتی ممکن است مالک بهجای خرید یک خودرو، چند دستگاه خودرو کار داشته باشد و آنها را در اختیار رانندگان قرار دهد. در این حالت علاوهبر اینکه برای راننده اشتغال ایجاد میشود، خودرو نیز در حال فعالیت است و درآمد ایجاد میکند. اگر این خودرو از طریق لیزینگ خریداری شده باشد، درآمد حاصل از فعالیت آن میتواند به بازپرداخت اقساط کمک کند و درنهایت نیز خود خودرو یک دارایی اقتصادی برای مالک باقی میماند. بههمین دلیل، لیزینگ در خودروهای کاروتجاری از توجیه اقتصادی بیشتری برخوردار است. البته این بهمعنای نبود مشکل در این بخش نیست. توان مالی خریداران کاهش پیدا کرده و افزایش قیمت خودروهای کار و تجاری نیز در قدرت خرید مشتریان تاثیر منفی زیادی داشته است.
در بخش خودروهای سواری، بهخصوص خودروهای گرانقیمت، یکی از مهمترین مشکلات، نوسانات بازار است. به عنوان مثال فروشنده (شرکتهای خودرویی) هنگام عرضه یک خودرو سواری گرانقیمت، علاوهبر قیمت خودرو، ریسک تغییرات ارزش آن را نیز در نظر میگیرد و همین موضوع میتواند تصمیم را برای استفاده از ابزار لیزینگ تحتتاثیر قرار دهد
با توجه به همین موضوع، چرا کارشناسان همواره بر انتخاب شرکتهای معتبر لیزینگ برای خرید خودرو تاکید میکنند؟ این موضوع چه اهمیتی برای بازار خودروهای کار و تجاری دارد؟
مهمترین مساله، انجام تعهدات است؛ در حوزه خودروهای کاروتجاری، یکی از اولویتهای ما هنگام همکاری با شرکتهای لیزینگ این است که خودرو باید موجود باشد و ترجیحا مراحل مشخصی مانند شاسی شدن و شمارهگذاری را طی کرده باشد. در بسیاری از موارد حتی ترجیح این است که خودرو پلاک شده باشد. اگر خودرو شماره شاسی مشخص داشته باشد و وضعیت آن در قرارداد با شرکت لیزینگ نیز بهروشنی مشخص شده باشد، ریسک معامله کاهش پیدا میکند. اما در برخی موارد، بهخصوص در حوزه خودروهای سواری، چنین شرایطی وجود ندارد و ممکن است تعهدات در زمان مقرر انجام نشود. این موضوع برای مشتری اهمیت زیادی دارد. فرد ممکن است منابع مالی خود را در اختیار یک مجموعه قرار دهد و انتظار داشته باشد خودرو در موعد مقرر تحویل شود. اگر تعهدات انجام نشود، هم مشتری متضرر میشود و هم اعتماد عمومی به صنعت لیزینگ آسیب میبیند. بنابراین اعتبار شرکت لیزینگ و توانایی آن در اجرای تعهدات، یکی از مهمترین معیارها در انتخاب است.
در شرایطی که قدرت خرید مشتریان کاهش پیدا کرده و قیمت خودروهای تجاری افزایش یافته است، لیزینگ تا چه اندازه میتواند به حفظ رونق بازار خودروهای سنگین و تجاری کمک کند؟
تاثیر لیزینگ در این بخش بسیار زیاد است و میتوان آن را یکی از مهمترین بازوهای تقویتی بازار خودروهای کاروتجاری دانست. وقتی قیمت یک خودرو تجاری افزایش پیدا میکند و مشتری امکان پرداخت کل مبلغ را ندارد، تامین مالی میتواند فاصله میان توان خرید و قیمت خودرو را پوشش دهد. البته لیزینگ بهتنهایی نمیتواند تمام مشکلات بازار خودرو کاروتجاری را حل کند. زمانی که نرخ تامین مالی بالا باشد، قدرت خرید مشتری پایین بیاید یا عرضه خودرو با مشکل مواجه شود، طبیعی است که تقاضا نیز کاهش پیدا کند. بنابراین باید مجموعهای از عوامل در کنار یکدیگر اصلاح شوند.
اگر بخواهید برای نیمه دوم سال راهکار عملیاتی ارائه کنید، دولت، وزارت صمت و خودروسازان برای تقویت لیزینگ خودروهای کار و تجاری چه اقداماتی میتوانند انجام دهند؟
معتقدم حمایت اصلی باید از خریدار انجام شود؛ نه اینکه صرفا از شرکت لیزینگ یا خودروساز حمایت بهعمل آید. یکی از اقدامات مهم میتواند هماهنگی با نظام بانکی و بانکمرکزی برای فراهم کردن نرخ تامین مالی مناسبتر باشد. وقتی هزینه تامین مالی بالا باشد، حتی مشتریای که توان فعالیت اقتصادی دارد نیز ممکن است از خرید خودرو منصرف شود. از طرف دیگر، عرضه خودرو باید منظم و قابل اتکا باشد. اگر خودروساز یا واردکننده تعهدات قبلی خود را بهموقع انجام ندهد، اجرای طرحهای لیزینگ نیز با مشکل مواجه میشود. بنابراین ابتدا باید تعهدات معوق ساماندهی شود و پس از آن، امکان استفاده گستردهتر از لیزینگ فراهم شود.
در کنار این موارد، موضوع نوسازی ناوگان و طرحهای مرتبط با خودروهای فرسوده نیز میتواند تاثیر بسزایی در رونق بازار خودروهای کاروتجاری داشته باشد. اگر این طرحها بتوانند به شکل عملیاتی به خریدار کمک کنند، میتوانند در کنار لیزینگ به نوسازی ناوگان نیز کمک کنند.
با توجه به تجربه شما در صنعت لیزینگ خودرو، آیا میتوان گفت استقبال از خرید خودرو از طریق لیزینگ نسبت به گذشته کاهش یافته است؟ اگر پاسخ مثبت است، دلیل اصلی این کاهش چیست؟
باتوجه به شرایط فعلی کشور که قدرت خرید مشتریان در تمام بازارها کاهش یافته، در ماههای اخیر مقداری کاهش استقبال مشاهده شده است. اما بهطور کلی، کاهش قدرت خرید، افزایش قیمت خودرو و هزینه تامین مالی، همگی روی تصمیم مشتری اثر میگذارند. بههمین دلیل اگر قرار باشد بازار خودروهای کار در نیمه دوم سال تحرک بیشتری پیدا کند، باید همزمان به توان خرید مشتری، نرخ تامین مالی و وضعیت عرضه خودرو توجه شود. لیزینگ زمانی میتواند نقش واقعی خود را در بازار ایفا کند که این سه ضلع در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
